{"id":64,"date":"2014-01-25T22:43:07","date_gmt":"2014-01-25T22:43:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.zs1.nstrefa.pl\/szkola\/?p=64"},"modified":"2025-04-27T23:02:42","modified_gmt":"2025-04-27T22:02:42","slug":"nasz-patron","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.staszickutno.pl\/szkola\/?p=64","title":{"rendered":"Nasz Patron"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

\"\"<\/p>

\u00a0<\/p>

\u00a0<\/p>

\u201e…\u017cy\u0142 nie dla siebie…”<\/p>

A gdy kocham Polsk\u0119, gdy zapomnie\u0107 nie mog\u0119,\u00a0<\/em>\u017ce rodzi\u0142em si\u0119 Polakiem, jakby ten kraj uratowa\u0107 my\u015bl\u0119 ustawicznie.\u00a0<\/em>S\u0105 niesko\u0144czone sposoby. Od\u0142\u00f3\u017cmy tylko up\u00f3r, chwy\u0107my si\u0119 rozumu.<\/em><\/p>

Stanis\u0142aw Staszic<\/strong><\/p>

\u00a0<\/p>

Tytan pracy i wielki patriota \u2013 tak najkr\u00f3cej nale\u017ca\u0142oby okre\u015bli\u0107 osobowo\u015b\u0107 Stanis\u0142awa Staszica, kt\u00f3rego pogl\u0105dy i dzia\u0142alno\u015b\u0107 wywar\u0142y ogromny wp\u0142yw na \u017cycie polityczne, spo\u0142eczne i gospodarcze u schy\u0142ku XVIII stulecia \u00a0i pierwszych dziesi\u0119cioleci XIX wieku.
Jego nazwisko nierozerwalnie zwi\u0105zane jest z pr\u00f3bami zreformowania Rzeczypospolitej u kresu jej istnienia.<\/p>

By\u0142 zwolennikiem post\u0119pu, rzecznikiem interes\u00f3w mieszcza\u0144stwa, walczy\u0142 o polepszenie doli ch\u0142op\u00f3w, propagowa\u0142 likwidacj\u0119 prze\u017cytk\u00f3w szlachecko-feudalnej Rzeczypospolitej. Dostrzega\u0142 piln\u0105 potrzeb\u0119 wprowadzenia powszechnej o\u015bwiaty, kt\u00f3ra mia\u0142a pom\u00f3c w kszta\u0142towaniu nowoczesnego, racjonalnie my\u015bl\u0105cego i patriotycznego narodu polskiego.
Jego pogl\u0105dy, wyra\u017cone w licznych dzie\u0142ach, sta\u0142y si\u0119 przedmiotem wielu analiz, znalaz\u0142y te\u017c trwa\u0142e miejsce w rozwoju polskiej my\u015bli spo\u0142ecznej i filozoficznej.
Prac\u0119 uwa\u017ca\u0142 za \u017ar\u00f3d\u0142o wszelkiego dobrobytu i swoim ca\u0142ym \u017cyciem potwierdzi\u0142 wierno\u015b\u0107 tej idei. Nie by\u0142 gabinetowym my\u015blicielem i tw\u00f3rc\u0105, lecz cz\u0142owiekiem znaj\u0105cym dok\u0142adnie rzeczywisto\u015b\u0107, w ca\u0142ej jej z\u0142o\u017cono\u015bci. To wynik pasji, poznawania
i wielu podr\u00f3\u017cy, ale i tego nadzwyczajnego daru obserwowania, jaki posiadaj\u0105 tylko nieliczni. To r\u00f3wnie\u017c rzadka umiej\u0119tno\u015b\u0107 rozumowania, dochodzenia do wielkich syntez i teorii. Przenikliwo\u015b\u0107 jego s\u0105d\u00f3w zadziwia do dzi\u015b.
By\u0142 jednak Stanis\u0142aw Staszic przede wszystkim cz\u0142owiekiem czynu, staraj\u0105cym si\u0119 nada\u0107 swym postulatom i zamierzeniom konkretny sens w ka\u017cdym dzia\u0142aniu jakiego si\u0119 podejmowa\u0142. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 zainteresowa\u0144 i liczba piastowanych stanowisk zdumiewa\u0142y wsp\u00f3\u0142czesnych. W\u0142a\u015bnie Staszic powa\u017cnie umocni\u0142 podstawy rozwoju polskiego przemys\u0142u, szkolnictwa, geologii. Liczne \u015blady jego dzia\u0142alno\u015bci nietrudno znale\u017a\u0107 r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie i dlatego te\u017c pami\u0119\u0107 o Staszicu przetrwa\u0142a pokolenia.<\/p>

Urodzi\u0142 si\u0119 w 6 listopada 1755 r. w Pile. By\u0142 najm\u0142odszym synem Wawrzy\u0144ca Staszica, m\u0142ynarza oraz burmistrza Pi\u0142y, i Katarzyny M\u0119dlickiej, kt\u00f3ra postanowi\u0142a, \u017ce jej syn zostanie duchownym. Po uko\u0144czeniu szko\u0142y \u015bredniej w Poznaniu Staszic przyj\u0105\u0142 ni\u017csze \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie dnia 2 stycznia 1774, a nast\u0119pnie przez dwa lata studiowa\u0142 teologi\u0119. W lipcu 1778 otrzyma\u0142 \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie i mianowano go kanclerzem kolegiaty w Szamotu\u0142ach.
Rok p\u00f3\u017aniej wyda\u0142 swoje pierwsze dzie\u0142a, t\u0142umaczenie na j\u0119zyk polski poemat\u00f3w Ludwika Racine’a Religia oraz Woltera O zapadnieniu Lisbony.
Dzi\u0119ki spadkowi po ojcu Staszic m\u00f3g\u0142 kontynuowa\u0107 nauk\u0119 za granic\u0105. Studiowa\u0142 na uniwersytetach w Lipsku i Getyndze, a nast\u0119pnie przez dwa lata kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 na kierunku nauk przyrodniczych w paryskim College Royal, pobieraj\u0105c nauki u Brissona i Daubentona. Wp\u0142yw tego drugiego, po\u0142\u0105czony z fascynacj\u0105 Buffonem, wzbudzi\u0142 u Staszica ogromne zainteresowanie naukami o Ziemi. W 1786 Staszic opublikowa\u0142 polskie t\u0142umaczenie Epok natury Buffona, opatrzone w\u0142asnymi uwagami. W Pary\u017cu umocni\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c filozoficzne pogl\u0105dy Staszica.
Staszic powr\u00f3ci\u0142 do Polski w 1781, podr\u00f3\u017cuj\u0105c przez Alpy i Apeniny P\u00f3\u0142nocne. W tym samym roku przyj\u0105\u0142 posad\u0119 wychowawcy dw\u00f3ch syn\u00f3w by\u0142ego kanclerza, hrabiego Andrzeja Zamoyskiego. Przez kolejne dwana\u015bcie lat wysokie honoraria oraz zdolno\u015b\u0107 do interes\u00f3w pozwoli\u0142y Staszicowi zgromadzi\u0107 poka\u017an\u0105 fortun\u0119, z kt\u00f3rej korzysta\u0142 p\u00f3\u017aniej w swojej dzia\u0142alno\u015bci filantropijnej i naukowej. W 1782 uzyska\u0142 tytu\u0142 doktora prawa kanonicznego\u00a0i cywilnego na Akademii Zamoyskiej.
W 1787 r. wyda\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 pt. Uwagi nad \u017cyciem Jana Zamoyskiego, a w 1790 Przestrogi dla Polski. W tym samym roku wyruszy\u0142 w podr\u00f3\u017c do W\u0142och, podczas kt\u00f3rej powsta\u0142 Dziennik podr\u00f3\u017cy.
Pod koniec 1794, po upadku powstania ko\u015bciuszkowskiego, Staszic uda\u0142 si\u0119 wraz z synami Zamoyskiego do Wiednia, gdzie pozosta\u0142 do czasu uko\u0144czenia edukacji przez swoich podopiecznych. Do Polski wr\u00f3ci\u0142 w 1797 i rozpocz\u0105\u0142 badania geologiczne, w tym celu podr\u00f3\u017cuj\u0105c na \u015al\u0105sk oraz do Saksonii na pocz\u0105tku 1804. Latem 1805 zorganizowa\u0142 ekspedycj\u0119 badawcz\u0105 w Tatry i dnia 21 sierpnia jako pierwszy cz\u0142owiek zdoby\u0142 \u0141omnic\u0119, drugi co do wielko\u015bci szczyt tego \u0142a\u0144cucha g\u00f3rskiego. Staszic by\u0142 wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem i organizatorem Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk, utworzonego w 1800 w Warszawie, na kt\u00f3rego czele stan\u0105\u0142\u00a0w 1808. W 1801 kupi\u0142 budynek, w kt\u00f3rym mie\u015bci\u0142a si\u0119 pierwsza siedziba Towarzystwa,
a w latach 1820 \u2013 1823 zleci\u0142 i zapewni\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w na budow\u0119 Pa\u0142acu Staszica oraz stoj\u0105cy przed pa\u0142acem pomnik Kopernika, d\u0142uta Bertela Thorvaldsena, a tak\u017ce ks. J\u00f3zefa Poniatowskiego. Przeznaczy\u0142 \u015brodki finansowe na rzecz kilku warszawskich szpitali, na wydzia\u0142 lekarski Uniwersytetu Warszawskiego i Instytut G\u0142uchoniemych oraz na budow\u0119 dla ubogich Domu Przytu\u0142ku i Pracy przy ulicy Wolskiej.
W 1807, po utworzeniu Ksi\u0119stwa Warszawskiego, Staszic opublikowa\u0142 O statystyce Polski kr\u00f3tki rzut wiadomo\u015bci, dzie\u0142o, w kt\u00f3rym przedstawi\u0142 podstawowe dane geograficzne, demograficzne i gospodarcze potrzeby nowej administracji. Koncentruj\u0105c swoje wysi\u0142ki na organizacji instytucji o\u015bwiatowych oraz rozwoju przemys\u0142u wydobywczego, od 1807 Staszic uczestniczy\u0142 w pracach Izby Edukacyjnej, w 1808 obejmuje stanowisko cz\u0142onka Komisji Najwy\u017cszej Egzaminacyjnej oraz przewodnicz\u0105cego rady Szko\u0142y Prawa i Administracji.
Od 1809 nadzorowa\u0142 tworzenie Szko\u0142y Lekarskiej, a w 1813, w schy\u0142kowym okresie Ksi\u0119stwa Warszawskiego, za\u0142o\u017cy\u0142 katedr\u0119 geologii i mineralogii na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim\u00a0w Krakowie.
Po utworzeniu Kr\u00f3lestwa Polskiego, na kongresie wiede\u0144skim w 1815, Staszica mianowano cz\u0142onkiem Rady Stanu oraz Wydzia\u0142u O\u015bwiecenia Narodowego; nast\u0119pnie za\u015b,\u00a0w 1816, dyrektorem Wydzia\u0142u Przemys\u0142u i Kunszt\u00f3w. Ponadto zosta\u0142 wybrany przewodnicz\u0105cym Rady Og\u00f3lnej nowo powsta\u0142ego Uniwersytetu Warszawskiego.
B\u0119d\u0105c urz\u0119dnikiem wysokiego szczebla w ministerstwie spraw wewn\u0119trznych, Staszic zainicjowa\u0142 systematyczny rozw\u00f3j przemys\u0142u g\u00f3rniczego i hutniczego, jak r\u00f3wnie\u017c bada\u0144 naukowych z tym zwi\u0105zanych. Rozbudowa\u0142 okr\u0119g przemys\u0142owy w G\u00f3rach \u015awi\u0119tokrzyskich, powsta\u0142y w okresie Ksi\u0119stwa Warszawskiego, a tak\u017ce zaplanowa\u0142 i nadzorowa\u0142 budow\u0119 sieci kopal\u0144, hut i fabryk, dostarczaj\u0105c im najnowocze\u015bniejsze wyposa\u017cenie techniczne oraz zapewniaj\u0105c zadowalaj\u0105ce warunki pracy i \u017cycia, a tak\u017ce opiek\u0119 medyczn\u0105 dla g\u00f3rnik\u00f3w.
Na centrum sieci przemys\u0142owej wybra\u0142 miasto Kielce, gdzie w 1816 utworzy\u0142 Dyrekcj\u0119 G\u00f3rnicz\u0105 w Polsce, obsadzaj\u0105c obie instytucje polskimi ekspertami oraz specjalistami\u00a0z Saksonii.
Badania Staszica nad struktur\u0105 formacji geologicznych zwi\u0105zane by\u0142y z jego dzia\u0142alno\u015bci\u0105 administracyjn\u0105. Od 1805 publikowa\u0142 wyniki swoich bada\u0144 w \u201eRocznikach Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk”; w 1815 ukaza\u0142 si\u0119 zbi\u00f3r w pracy zatytu\u0142owanej O ziemior\u00f3dztwie Karpat\u00f3w\u00a0i innych g\u00f3r i r\u00f3wnin Polski. Pracy tej, stanowi\u0105cej pierwsz\u0105 geologiczn\u0105 syntez\u0119 Polski sporz\u0105dzon\u0105 przez polskiego autora, towarzyszy\u0142 atlas z czterema mapami oraz licznie ilustrowane plansze; dzi\u0119ki niej Staszic uzyska\u0142 przydomek \u201eojca polskiej geologii”.
Wk\u0142ad Staszica w badania naukowe i reformy spo\u0142eczne upami\u0119tniony zosta\u0142 w nazwach wielu szk\u00f3\u0142, Akademii G\u00f3rniczo-Hutniczej w Krakowie, a tak\u017ce kilkunastu skamienia\u0142o\u015bci zwierz\u0119cych i ro\u015blinnych. Za swe dokonania otrzyma\u0142 order \u015bw. Stanis\u0142awa I klasy i order Or\u0142a Bia\u0142ego.
Zmar\u0142 20 stycznia 1826 r., a 24 stycznia odby\u0142 si\u0119 jego pogrzeb b\u0119d\u0105cy wielk\u0105 manifestacj\u0105.\u00a0Jego gr\u00f3b znajduje si\u0119 przy dawnym ko\u015bciele klasztornym Ojc\u00f3w Kamedu\u0142\u00f3w na Bielanach.<\/p>

\u0179r\u00f3d\u0142a: Bury B., By\u0107 narodowi u\u017cytecznym, St\u0105pork\u00f3w 2008.
Czarniecki St., Pok\u0142osie Staszicowskie, Pi\u0142a 2009.
Wysoki\u0144ski J., Szlakiem Stanis\u0142awa Staszica, Warszawa 1988.<\/p>

oprac. M. Borkowska<\/p><\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0 \u00a0 \u201e…\u017cy\u0142 nie dla siebie…” A gdy kocham Polsk\u0119, gdy zapomnie\u0107 nie mog\u0119,\u00a0\u017ce rodzi\u0142em si\u0119 Polakiem, jakby ten kraj uratowa\u0107 my\u015bl\u0119 ustawicznie.\u00a0S\u0105 niesko\u0144czone sposoby. Od\u0142\u00f3\u017cmy tylko up\u00f3r, chwy\u0107my si\u0119 rozumu. Stanis\u0142aw Staszic \u00a0 Tytan pracy i wielki patriota \u2013 tak najkr\u00f3cej nale\u017ca\u0142oby okre\u015bli\u0107 osobowo\u015b\u0107 Stanis\u0142awa Staszica, kt\u00f3rego pogl\u0105dy i dzia\u0142alno\u015b\u0107 wywar\u0142y ogromny wp\u0142yw na […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2926,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[42],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.staszickutno.pl\/szkola\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.staszickutno.pl\/szkola\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.staszickutno.pl\/szkola\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.staszickutno.pl\/szkola\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.staszickutno.pl\/szkola\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=64"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/www.staszickutno.pl\/szkola\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18130,"href":"https:\/\/www.staszickutno.pl\/szkola\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64\/revisions\/18130"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.staszickutno.pl\/szkola\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2926"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.staszickutno.pl\/szkola\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=64"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.staszickutno.pl\/szkola\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=64"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.staszickutno.pl\/szkola\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=64"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}